Þegar ástvinur fellur frá standa aðstandendur frammi fyrir fjölmörgum ákvörðunum á erfiðum tíma. Ein þeirra er hvort velja eigi „hefðbundna“ jarðarför eða bálför. Á undanförnum árum hafa bálfarir orðið sífellt algengari á Íslandi og eru nú stór hluti allra útfara, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu.
Hvað er bálför?
Margir halda að bálför sé allt öðruvísi en hefðbundin útför, en svo er ekki.
Útfararathöfnin sjálf fer fram með sama hætti og við hefðbundna jarðarför. Kistan er borin inn í kirkju eða kapellu, tónlist og minningarorð eru hluti af athöfninni og fjölskylda og vinir kveðja hinn látna á sama hátt og annars. Munurinn kemur fram eftir athöfnina.
Í stað þess að kistan sé borin beint til grafar er hún flutt í Bálstofuna í Fossvogi þar sem líkbrennsla fer fram síðar. Að henni lokinni er askan varðveitt í duftkeri sem síðan er jarðsett á þeim tíma sem aðstandendur velja, þó innan þeirra tímamarka sem lög gera ráð fyrir.
Fleiri möguleikar fyrir fjölskylduna
Einn helsti kostur bálfara er sá sveigjanleiki sem hún býður upp á.
Þar sem jarðsetning duftkersins þarf ekki að fara fram sama dag og útförin geta aðstandendur valið rólegri stund síðar, allt eftir hentugleika hverjar fjölskyldu.
Margir kjósa að hafa litla og persónulega athöfn við jarðsetningu duftkersins þar sem aðeins nánustu aðstandendur eru viðstaddir ásamt presti eða athafnastjóra. Fyrir suma verður þessi stund jafnvel enn persónulegri en sjálf útförin.
Hvar er duftkerið jarðsett?
Það er algengur misskilningur að duftker verði alltaf að fara í sérstakan duftreit.
Í raun eru nokkrir möguleikar í boði.
Hægt er að velja sérstakan duftreit í kirkjugarði, en einnig er heimilt að leggja duftker í hefðbundinn fjölskyldugrafreit eða í leiði ættingja ef samþykki liggur fyrir.
Þannig geta fjölskyldur haldið kynslóðum saman á sama stað þrátt fyrir að ólíkar útfararhefðir hafi verið valdar.
Er bálför í samræmi við kristna trú?
Þessi spurning kemur reglulega upp.
Íslenska þjóðkirkjan lítur svo á að bálför og hefðbundin jarðarför séu jafngildar leiðir til að kveðja hinn látna. Það sem skiptir mestu máli er athöfnin sjálf, virðingin sem sýnd er og minningin um þann sem kvaddur er.
Val á milli bálfarar og jarðarfarar er því fyrst og fremst persónuleg ákvörðun sem byggist á óskum hins látna eða fjölskyldunnar.
Byggt á þúsund ára hefð
Þótt bálför sé fyrir suma nútímalegur valkostur á hún sér í raun þúsunda ára sögu.
Fornleifafræðingar hafa fundið merki um líkbrennslu allt frá steinöld og hún var algeng meðal Grikkja, Rómverja og víða á Norðurlöndum. Á víkingaöld voru bæði bálfarir og jarðsetningar þekktar og valið réðst oft af hefðum hvers samfélags.
Á Íslandi hófst nútímaþróun bálfara á fyrri hluta 20. aldar og fyrsta bálförin hér á landi fór fram árið 1948 eftir að Bálstofan í Fossvogi tók til starfa. Frá þeim tíma hefur eftirspurnin aukist jafnt og þétt.
Hvers vegna velja sífellt fleiri bálför?
Ástæður eru mismunandi og engin ein réttari en önnur. Sumir hafa sjálfir lýst þeirri ósk að útför þeirra verði bálför. Aðrir kjósa þann sveigjanleika sem fylgir því að geta skipulagt jarðsetningu duftkers síðar. Sumir vilja fjölskyldugrafreit þar sem fleiri kynslóðir geta hvílt saman. Aðrir líta einnig til umhverfis- og landnýtingarsjónarmiða sem hafa orðið sífellt meira til umræðu á síðustu árum.
Mikilvægast er að virða óskir hins látna
Hvort sem valin er hefðbundin jarðarför eða bálför snýst útför fyrst og fremst um að heiðra líf manneskju og gefa fjölskyldu og vinum tækifæri til að kveðja með reisn. Engin ein leið er réttari en önnur.
Það sem skiptir mestu máli er að ákvörðunin endurspegli óskir hins látna eða þeirra sem standa honum næst og að fjölskyldan finni þá lausn sem veitir henni mestan frið á erfiðum tíma.
Ef spurningar vakna um framkvæmd bálfara, lagaleg atriði eða þá möguleika sem í boði eru er gott að ræða við útfararstjóra sem getur leiðbeint fjölskyldunni skref fyrir skref og hjálpað henni að taka upplýsta ákvörðun. Við sérhæfum okkur einmitt í því hér hjá Útfararstofu Íslands og við hvetjum því fólk til þess að hafa samband, vilji það vita meira um bálfarir og fyrirkomulag þeirra.